Ao adoptar un enfoque máis flexible, o Tribunal Supremo prioriza a reparación integral dos prexuízos e recoñece a utilidade do baremo como ferramenta orientadora. Esta decisión non só redefine os criterios de indemnización en casos de amianto, senón que tamén expón un novo paradigma para a valoración de danos en contextos laborais e extracontractuais, garantindo unha compensación máis xusta e adaptada ás circunstancias de cada caso.

O caso examinado polo Tribunal Supremo ten a súa orixe nunha demanda de indemnización presentada por un traballador afectado por enfermidades derivadas da exposición prolongada ao amianto no seu lugar de traballo. Este material, amplamente utilizado en industrias como a construción e a manufactura ata a súa prohibición en España en 2002, é coñecido por causar patoloxías graves, como o mesotelioma e outras enfermidades pulmonares, debido á inhalación das súas fibras. A vítima, que desenvolveu unha enfermidade relacionada con esta exposición, reclamou unha compensación polos danos sufridos, incluíndo prexuízos físicos, morais e económicos. A controversia central radicaba en determinar que normativa debía aplicarse para cuantificar a indemnización, dado que os feitos ocorreron antes da entrada en vigor da Lei 35/2015, que reformou o sistema de valoración de danos no ámbito da responsabilidade civil.

Tradicionalmente, a xurisprudencia do Tribunal Supremo sostivera que o réxime legal aplicable para valorar os danos era o vixente no momento en que se producía o evento danoso. Esta regra, aplicada tanto en accidentes de circulación como noutros contextos onde o baremo de tráfico usábase de xeito orientador, reflectía un principio de seguridade xurídica que evitaba a aplicación retroactiva de normas posteriores. No ámbito da circulación, a Lei 35/2015 estableceu un baremo detallado para cuantificar indemnizacións por lesións, secuelas e falecementos, con criterios actualizados que reflicten mellor os custos médicos, as perdas económicas e o impacto emocional dos danos. Con todo, a súa disposición transitoria limita a súa aplicación aos accidentes ocorridos a partir da súa entrada en vigor, o 1 de xaneiro de 2016, o que xeraba dúbidas sobre o seu uso en casos anteriores, especialmente en sectores distintos ao dos vehículos de motor.

A sentenza do Tribunal Supremo (Sala I) 951/2025 marca un punto de inflexión ao permitir que o baremo da Lei 35/2015 se aplique de xeito orientador a danos causados polo amianto antes de 2016, sempre que se trate de contextos onde o baremo non sexa vinculante, como o laboral ou o de responsabilidade extracontractual. O Tribunal Supremo xustifica esta decisión no principio de reparación integral do dano, consagrado no artigo 1902 do Código Civil, que obriga a compensar todos os prexuízos sufridos, sexan materiais ou inmateriais.

Segundo o fallo xudicial, o baremo proporciona criterios obxectivos e actualizados que facilitan a cuantificación das indemnizacións, permitindo aos tribunais adaptar as compensacións ás particularidades de cada caso, mesmo cando os feitos ocorreron baixo un marco legal anterior.

O razoamento do Tribunal Supremo céntrase na natureza non vinculante do baremo en sectores distintos á circulación. Nestes ámbitos, os xuíces teñen maior discrecionalidad para determinar as indemnizacións, utilizando o baremo como unha guía que achega coherencia e equidade á valoración. A sentenza destaca que esta flexibilidade permite incluír danos non contemplados explicitamente no baremo, aplicar criterios correctores segundo as circunstancias específicas e, de xeito crucial, empregar os parámetros do baremo de 2015 para feitos anteriores, sempre que iso resulte máis adecuado para garantir unha reparación xusta. Este enfoque contrasta coa rixidez da disposición transitoria da Lei 35/2015, que limita a súa aplicación estrita aos accidentes de circulación posteriores a 2016, e reflicte unha interpretación progresista que prioriza a equidade sobre o formalismo legal.

A aplicación orientadora do baremo en casos de amianto responde ás particularidades deste tipo de danos, que adoitan manifestarse anos ou mesmo décadas despois da exposición inicial. As enfermidades relacionadas co amianto, como o mesotelioma, teñen un período de latencia prolongado, o que complica a determinación do momento exacto do dano e, polo tanto, do marco legal aplicable. No caso analizado, o Tribunal Supremo recoñeceu que os criterios do baremo de 2015, que inclúen táboas actualizadas para lesións permanentes, secuelas e prexuízos económicos, son máis adecuados para reflectir o impacto real destas enfermidades, especialmente en termos de custos médicos, perda de ingresos e sufrimento privado. Ao permitir o seu uso orientador, o Tribunal asegura que as vítimas non queden desprotexidas pola aplicación de normas obsoletas que non contemplan a gravidade dos danos actuais.

Este cambio xurisprudencial ten implicacións significativas para as persoas traballadoras expostos ao amianto, un colectivo que enfrontou historicamente dificultades para obter compensacións adecuadas debido á complexidade de probar a relación causal entre a exposición e a enfermidade, así como á falta de criterios uniformes para cuantificar os danos. A sentenza reforza o dereito a unha reparación integral, aliñándose coa xurisprudencia do Tribunal Constitucional, como a sentenza 181/2000, do 29 de xuño, que subliña que as indemnizacións deben cubrir todos os prexuízos sufridos, incluíndo os morais e os económicos.

Ao permitir a aplicación do baremo de 2015, o Tribunal Supremo ofrece aos xuíces unha ferramenta moderna e flexible que facilita a valoración de danos complexos, garantindo que as vítimas reciban unha compensación proporcional ao seu sufrimento.

Con todo, a decisión non está exenta de desafíos. A aplicación retroactiva, aínda que orientadora, podería xerar controversias sobre a seguridade xurídica, xa que altera o principio de que as normas se aplican aos feitos ocorridos baixo a súa vixencia. Empresas e as aseguradoras poderían argumentar que esta flexibilidade introduce incerteza na determinación das súas responsabilidades, especialmente en casos onde as exposicións ao amianto ocorreron décadas atrás. Ademais, a falta de vinculación do baremo no ámbito laboral implica que os tribunais deben exercer un xuízo discrecional para adaptar as contías, o que podería derivar en disparidades entre casos similares se non se aplican criterios consistentes.

Outro aspecto relevante é o impacto económico desta doutrina. As indemnizacións por danos derivados do amianto adoitan ser elevadas debido á gravidade das enfermidades asociadas e aos custos asociados ao tratamento e a perda de calidade de vida. A aplicación do baremo de 2015, que estabelece contías máis altas que os baremos anteriores, podería incrementar significativamente as compensacións, o que expón desafíos para as empresas responsables e os fondos de compensación, como os creados nalgúns países para vítimas do amianto. Con todo, o Tribunal Supremo prioriza o dereito das vítimas a unha reparación adecuada, recoñecendo que os baremos anteriores non reflectían adecuadamente o impacto destas patoloxías.

A sentenza tamén reflicte unha sensibilidade cara ao contexto social e histórico dos casos de amianto. Durante décadas, os riscos deste material foron subestimados ou ignorados, expoñendo a miles de traballadores a condicións perigosas sen medidas de protección adecuadas. A decisión do Tribunal Supremo de permitir unha valoración máis actualizada dos danos recoñece esta inxustiza histórica e busca corrixila, ofrecendo ás vítimas unha compensación que se axuste aos estándares modernos de reparación. Este enfoque alíñase coa evolución do dereito de danos en Europa, onde os tribunais adoptaron criterios máis xenerosos para indemnizar ás vítimas de exposicións laborais tóxicas.

A Sentenza do Tribunal Supremo (Sala I) 951/2025 representa un avance significativo na protección das vítimas de danos por amianto, ao permitir a aplicación orientadora do baremo da Lei 35/2015 a casos anteriores á súa entrada en vigor. Esta doutrina, fundamentada no principio de reparación integral, ofrece unha ferramenta flexible e moderna para cuantificar indemnizacións, garantindo que as vítimas reciban unha compensación xusta polos prexuízos sufridos. Aínda que expón desafíos en termos de seguridade xurídica e uniformidade na aplicación, o fallo reflicte un compromiso coa equidade e a xustiza social, especialmente para un colectivo historicamente prexudicado. A evolución desta xurisprudencia dependerá de como os tribunais equilibren a flexibilidade do baremo coa necesidade de criterios consistentes, asegurando que a reparación dos danos por amianto sexa adecuada e proporcional en cada caso.

Fonte: /www.economistjurist.es